Komornik sądowy

Komornik sądowy

(artykuł pochodzi z czasopisma "Edukacja Prawnicza" numer 8 (35), maj 01)

Iwona Karpiuk-Suchecka
Wiceprezes Krajowej Rady Komorniczej

W aktualnym stanie prawnym wszelkie sprawy dotyczące komorników reguluje ustawa o komornikach sądowych i egzekucji z 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zmianami) oraz Kodeks postępowania cywilnego. Są to akty podstawowe.

Wymieniona wyżej ustawa była krokiem milowym w stosunku do dotychczas obowiązujących przepisów: zmieniła status prawny komornika, sytuując go jako funkcjonariusza publicznego, działającego przy Sądzie Rejonowym.

Kandydat na komornika

musi bezwzględnie posiadać wykształcenie wyższe prawnicze lub administracyjne. Wymóg ten spowodował, iż zawód komornika wpisał się na listę zawodów prawniczych. Objęcie stanowiska komornika poprzedzone musi być odbyciem dwuletniej aplikacji zakończonej zdaniem egzaminu. Od wymogu odbywania aplikacji zwolniona jest mała grupa osób, a są to: sędziowie, prokuratorzy, adwokaci, radcowie prawni i notariusze lub osoby, które taką aplikację ukończyły. Bez aplikacji ubiegać mogą się o stanowisko komornika także osoby posiadające stopień doktora nauk prawnych. Komornik powoływany jest przez Ministra Sprawiedliwości.
Drugą co do ważności kwestią, która dokonała się w wyniku wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy, to powstanie samorządu zawodowego.

Komornicy obowiązkowo zrzeszeni są w 10 izbach komorniczych. Organami wykonawczymi izb są rady izb komorniczych. Zasięg izby komorniczej odpowiada zasięgowi danej apelacji. Reprezentantem ogółu komorników zrzeszonych w izbach komorniczych jest Krajowa Rada Komornicza.

Kompetencje samorządu są bardzo rozległe. Począwszy od wyrażania swojej opinii co do kandydatów na aplikantów i asesorów oraz komorników, poprzez doskonalenie zawodowe komorników, do uprawnień nadzorczych. Swoje uprawnienia nadzorcze rady izb wykonują poprzez powołanych wizytatorów komorników. Nadzór sprawowany przez samorząd sprawowany jest równolegle z nadzorem judykacyjnym, który leży w kompetencjach sądów, oraz nadzorem administracyjnym sprawowanym przez prezesa Sądu Rejonowego, przy którym komornik działa. Po tym wprowadzeniu chciałabym zwrócić uwagę, że w zasadzie do roku 1989 zakres spraw załatwianych przez komorników sądowych w postępowaniu egzekucyjnym był stosunkowo niewielki - zarówno przedmiotowo, jak i co do wartości egzekwowanych roszczeń.

Ustawą z 24 maja 1989 r. sprawy toczące się w komisjach arbitrażowych zostały przekazane powstałym sądom gospodarczym. Spowodowało to wpływ do kancelarii komorniczych licznych spraw do tej pory na tej drodze nie załatwianych. Fakt ten postawił przed całym środowiskiem ogromne wyzwanie, tak w zakresie poszerzania wiedzy, jak i przeorganizowania kancelarii komorniczych, aby sprostać owemu wyzwaniu. Komornik z mało ważnego urzędnika prawie z dnia na dzień stał się de facto uczestnikiem obrotu gospodarczego, jako że wykonywanie przez niego w sposób właściwy, szybki i efektywny orzeczeń sądowych zaczęło mieć istotne znaczenie dla rozwoju gospodarczego kraju.
Prawidłowa działalność komorników to ważny czynnik umacniający pewność obrotu i wpływający na rzetelność wykonywania zobowiązań w sferze przemysłu i handlu przechodzącego z rąk państwa do rosnącej liczby podmiotów indywidualnych, wymagających, by państwo stworzyło im warunki bezpiecznej działalności, w tym zwłaszcza pełną ochronę sądową, obejmującą także i wykonanie orzeczeń.

Komornicy mają prawo prowadzić egzekucję z wszelkiego majątku dłużnika, poza ograniczeniami wynikającymi z Kodeksu postępowania cywilnego. Tak więc przedmiotem egzekucji mogą być ruchomości domowe, wynagrodzenie za pracę, pojazdy mechaniczne, wyposażenie firmy, którą dłużnik prowadzi, rachunek bankowy, prawo do lokalu spółdzielczego, nieruchomości tak zabudowane, jak i niezabudowane, akcje, udziały oraz wszelkie inne prawa majątkowe. Uprawnienia komornika dają możliwość przymusowego otwarcia drzwi mieszkania lub firm, przeszukania pomieszczeń, a także prawo zasięgania informacji o dłużnikach w instytucjach, które mogą posiadać dane o dłużniku przydatne dla efektywnego prowadzenia egzekucji.

Uprawnienia, o których wspomniałam wyżej, to jedynie ważniejsza część uprawnień komornika. Duża grupa spraw prowadzonych przez komorników to sprawy dotyczące roszczeń niepieniężnych, a w szczególności sprawy dotyczące opróżnień lokali, popularnie zwane sprawami "eksmisyjnymi". Jest to grupa spraw o dużym stopniu trudności i szczególnym wydźwięku społecznym. Są one bacznie obserwowane i komentowane przez opinię publiczną. Jak więc z tego wynika, obszar, w jakim porusza się komornik, jest bardzo szeroki - od skomplikowanych spraw dotyczących obrotu gospodarczego poprzez "eksmisje" do wydania osoby, co oznacza przeważnie odebranie dziecka spod opieki jednej strony i przekazanie go drugiej stronie. Te sprawy są wyjątkowo skomplikowane i trudne, a przy ich realizacji komornik korzysta między innymi z pomocy psychologa.

Wydaje się, że przedstawiony katalog spraw egzekucyjnych pozwala zapoznać się na tyle z pracą komornika, żeby ocenić ją z jednej strony jako niebanalną, a z drugiej niesłychanie odpowiedzialną, pozwalającą na wszechstronny rozwój poprzez konieczność interesowania się różnymi zagadnieniami, niekiedy bardzo odległymi od siebie. Z reguły też szybko znany jest komornikowi wynik jego pracy, co pozwala stwierdzić, na ile realizuje się on w swojej pracy. Jak już wspomniałam kryją się w tej pracy liczne trudności, a także zagrożenia, ale z uwagi na obszerność tematu niezbędna byłaby odrębna publikacja.

Na zakończenie

Wzmianki wymaga wiążąca się z sądowym postępowaniem egzekucyjnym obniżka jego kosztów, która dokonała się w momencie wejścia w życie ustawy. Nie sposób także pominąć faktu, że zgodnie z ustawą, o której wyżej, wierzyciel ma prawo wybrać sobie dowolnego komornika spośród komorników danej apelacji. Poza czynnościami egzekucyjnymi na komorniku sądowym ciąży obowiązek utworzenia kancelarii, a także zatrudnienia pracowników i wyposażenia tejże kancelarii.
Jako pracodawca komornik obowiązany jest stosować przepisy Kodeksu pracy. Podkreślić należy fakt, że komornikowi nie wolno podejmować dodatkowego zajęcia lub zatrudnienia, które by przeszkadzało w pełnieniu obowiązków albo mogło uchybić powadze wykonywanego zawodu. Dodatkowe zatrudnienie komornik może podjąć za zgodą prezesa sądu apelacyjnego i rady izby komorniczej.
Podczas wykonywania czynności egzekucyjnych komornik obowiązany jest do dołożenia należytej staranności i ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności. Odpowiedzialność komornika powstaje w sytuacji, kiedy strona szkodzie tej nie mogła zapobiec środkami prawem przewidzianymi. Podkreślić z całą mocą należy jednakże, że nawet jeśli komornik dołoży maksymalnych starań przy prowadzeniu postępowania egzekucyjnego i wykorzysta wszystkie instrumenty prawne, często zdarza się, iż wierzyciel nie zostanie w pełni zaspokojony, a niekiedy w ogóle. W ocenie komorników brak skuteczności, poza ułomnościami prawa, jest także wynikiem postępowania wierzyciela i to już na etapie zawierania transakcji bez uprzedniego zbadania wiarygodności kontrahenta. To właśnie wierzyciele dają dłużnikom czas i możliwości na ukrycie lub pozbycie się swego mienia, zaś brakiem skuteczności obarcza się komornika. Komornik działa w granicach prawa, lecz na wniosek wierzyciela i w zakresie przez niego wskazanym. Czynnikiem sprzyjającym skutecznej egzekucji jest współpraca wierzyciela z komornikiem, która nie zawsze ma miejsce. Oceniając krytycznie obowiązujący stan prawny, należy podkreślić, że i w tym stanie prawnym wierzyciel może uzyskać pozytywny rezultat, a to przez wskazaną wyżej współpracę z komornikiem i umiejętność posługiwania się środkami, jakie daje prawo. Kierując się troską o poprawną skuteczność egzekucji sądowej, Krajowa Rada Komornicza jako przedstawiciel ogółu komorników podejmuje liczne inicjatywy zmierzające do poprawienia efektywności egzekucji.

 

Regulaminy i cenniki